JACEK MALCZEWSKI

"Jacek Malczewski h. Tarnawa (ur. 15 lipca 1854 w Radomiu, zm. 8 pazdziernika 1929 w Krakowie) polski malarz, jeden z glownych przedstawicieli symbolizmu przelomu XIX i XX wieku. Malczewski urodzil sie w Radomiu, w starej, ale pozbawionej majatkow ziemskich rodzinie szlacheckiej. Rod Malczewskich z Malczewa wydal takze slawnego niegdys poete Antoniego Malczewskiego (ta galaz rodziny samowolnie zmienila herb Tarnawa na Abdank). Jego ciotka byla znana mistyczka Wanda Malczewska. Z rodziny pochodzil takze general WP i minister spraw wojskowych z czasow przewrotu majowego Juliusz Tadeusz Tarnawa-Malczewski. Jacek po kadzieli spokrewniony byl z Jadwiga Luszczewska, Karolem Szymanowskim i Jaroslawem Iwaszkiewiczem. Do 13. roku zycia wychowywal sie pod okiem rodzicow, Juliana i Marii z Korwin Szymanowskich. Ojciec byl generalnym sekretarzem Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego guberni radomskiej, matka corka b. oficera wojsk napoleonskich Aleksandra, ktory ku rozpaczy "towarzystwa" ozenil sie z panna sluzebna swych rodzicow imieniem Broncia. W roku 1867 rodzice wyslali Jacka do majatku wuja Feliksa Karczewskiego w Wielgiem. 4 lata pozniej 17-letni Malczewski przeprowadzil sie do Krakowa, gdzie uczyl sie w gimnazjum oraz zostal wolnym sluchaczem Szkoly Sztuk Pieknych, a nastepnie (na prosbe Jana Matejki) opuscil gimnazjum i studiowal tylko w SSP. W pazdzierniku 1875 wyjechal na dalsze studia do Paryza. Do pracowni Matejki powrocil jesienia 1877. W 1880 zwiedzil Wlochy, odwiedzil Lwow, a potem Podole. W 1884 trafil do palacu w Rozdole Karola Lanckoronskiego i wzial udzial w zorganizowanej przez niego wyprawie archeologicznej do Azji Mniejszej. Z Karolem Lanckoronskim polaczyla Malczewskiego dluga wieloletnia przyjazn. Od 1884, od momentu smierci ojca, w malarstwie Malczewskiego pojawil sie powracajacy motyw smierci. W 1885 wyjechal do Monachium, a w 1887 ozenil sie z corka krakowskiego aptekarza Maria Gralewska. Z tego zwiazku na swiat przyszly dzieci: w 1888 corka Julia, a 24 pazdziernika 1892 syn Rafal (pozniej takze malarz). W latach 1894–1897 zaczal tworzyc obrazy symbolistyczne. Byl artysta znanym, cenionym i nagradzanym. Angazował sie w dzialalnosc pedagogiczna w SSP i na kursach im. Baranieckiego uczac malarstwa kobiety, ktore wowczas nie mialy prawa studiowac w SSP. W 1897 zostal jednym z zalozycieli Towarzystwa Artystow Polskich "Sztuka" (obok Teodora Axentowicza, Jozefa Mehoffera, Stanislawa Wyspianskiego). W 1898 bardzo gleboko przezyl smierc matki, a w 1900 po konflikcie z Julianem Falatem opuscil krakowska ASP. Poza uczelnia pozostawal 10 lat organizujac w tym czasie wiele wystaw swoich prac (Lwow 1903), podrozujac miedzy innymi ponownie do Wloch. W 1910 rektorem ASP został Teodor Axentowicz, Malczewski powrocil na stanowisko profesora, aby w 1912 zostac rektorem ASP. Funkcje te pelnil do wybuchu I wojny swiatowej. Poczatek wojny spedzil w Wiedniu. Do Krakowa powrocil w 1916. Od 1918 zaczal zdawac sobie sprawe, ze jego malarskie wizje naleza do przeszlosci. Rozpoczal obrachunek z wlasnym zyciem. Powstal wowczas wzruszajacy cykl obrazow "Moje Zycie", coraz czesciej malowal autoportrety. W 1921 ustapil z funkcji profesora ASP. W 1921 zostal odznaczony Orderem Polonia Restituta IV klasy, jubileusz 70-lecia zycia i 50-lecia pracy malarskiej obchodzil organizujac wystawy swoich obrazow w Krakowie, Lwowie, Warszawie i Poznaniu. W latach 1923–1926 mieszkal w XIX-wiecznym dworze w Luslawicach, zalozyl tam szkolke malarska dla utalentowanych dzieci wiejskich. W 1923 namalowal tryptyk "Moj pogrzeb". W 1927 otrzymal nagrode artystyczna miasta Warszawy, a w 1929 uhonorowany zostal Wielkim Zlotym Medalem na Wystawie Krajowej w Poznaniu. Pod koniec zycia artysta stracil wzrok. W Krypcie Zasluzonych na Skalce pochowano go zgodnie z ostatnim zyczeniem we franciszkanskim habicie tercjarskim."